English version is under development...

1. Иса Мусаев. «Язык. Память. Родина. Гражданин / Ассоциативные исследования». (на азерб. языке). Баку, Изд. «Азербайджан Энциклопедияcы», 1995. 384 с.

В данной монографии предпринята попытка применения идей и методов кибернетики, теории информации, теории систем и информатики совместно с методами ассоциативного исследования для решения проблем тюркского «огузского» мировоззрения, мифологии, этимологии, фольклора, этнографии и т.д.
Монография состоит из четырех разделов:

Первый раздел: Кибернетическая модель языка и памяти. Данный раздел посвящен описанию цели, объектам и средствам исследования; а также рассмотрению вопросов, связанных с человеком, языком и памятью с применением основных понятий кибернетики; В качестве модели языка выбран канал связи. Доказывается применимость формул, идей и методов математической теории связи в качестве средств для исследования любого языка, в том числе и естественного языка вообще.
Первый раздел состоит из следующих пятнадцати параграфов: «Ассоциативные жилы в языке и памяти», «Человек и его кибернетическая сущность», «Язык, память, информация и путь от неопределенности к определенному», «Загрузка сигнала, слова и сообщения информацией», «Язык и проблема передачи», «Информационная избыточность в языке и памяти», «Структуризация памяти путем оптимизации кодирования сообщений», «Помехоустойчивость, эффективность и надежность языка», «Проблема сужения горизонта прогнозирования в языке и памяти», «Модель самопредставления объекта, находящегося в неизменной зоне наблюдения», «Коды обнаружения и исправления ошибок», «Память и ее содержание», «Разделы памяти и информационные связи между ними», «Языковые отрасли и интеграция мировых языков», «К вечности на крыльях модели»

Второй раздел: «Смысловая нагрузка отношения». Здесь рассматриваются три параграфа: «Информация и ее ценность для адресата», «Структурные уровни информации», «Межсловесные информационные отношения».

Третий раздел: «Характер. Человек. Народ». В рамках данного раздела описаны следующие параграфы: «Характер и его определение с разных аспектов», «От невинности к борьбе за существование, и далее, к духовному совершенству», «Болезнь предвзятого объективизма в науке»

Четвертый раздел: «Наши седовласые память, язык, дух и сущность». Здесь описаны следующие восемь параграфов: «Языки - прадеды и прабабушки», «Поиски оптимальности в естественном языке», «Душа слова», «Прадеды и прабабушки естественного языка», «Слова - прадеды и прабабушки нашего языка», «Фундаментальные слова родного языка», «Путь от крика младенца к предсмертному вздоху, и далее к истокам, освещенный светом родного слова», «Огузское мировоззрение».

Таким образом, в первом разделе формируются общая фундаментальная постановка проблемы языка и памяти, во втором разделе описвается структура здания языка и памяти, в третьем разделе освещаются скрытые двери и головокружительные лабиринты этого здания. В четвертом разделе происходит синтезирование Огузского мировоззрения на основе богатого языкового, мифологического и фольклорного материала.

2. Иса Мусаев. "Компетенция овладения проблемой" (на азерб. языке). Баку, Изд. «Гюнеш», 1999. 88 с.

Данная монография состоит из следующих статей: «Проблемная ситуация в научной методологии», «Необходимость использования ассоциативной информации в научных исследованиях», «Проблема истинности в науке», «Бумеранг неопределенности в поисках истинности», «Нечеткий образ неопределенности», «Демонстрация цифрового фильма в ассоциативном канале», «Статусные переходы объекта в многофильтровом исследовании», «Божественная сущность цели», «Формула развития».

Самые обобщенные выводы автора заключаются в том, что решительное овладение проблемой, порождаемое разностью целей, способность ее присвоения и радость достижения ее решения предоставляется только лицу, обладающему ассоциативным мышлением.

3. Иса Мусаев, Вюсал Мусаев. "Ассоциативная кибернетика" (на азерб. языке). Баку, Изд. «БГУ», 2000. 160 с.

Авторами данной монографии доказывется, что ассоциативность является основополагающей характеристикой в ядра, содержания и инструментария науки в целом и кибернетики в частности.
Ассоциативная кибернетика возникла в результате обогащения традиционной кибернетической методологии ассоциативными методами исследования. Если кибернетика Н.Винера основывается на теории информации Шеннона, то ассоциативная кибернетика базируется на кибернетике Н.Винера и теории информации М.Мазура. Если кибернетика Винера разработала теоретические основы вычислительных машин и современных компьютерных сетей, основанных на архитектуре последовательных действий Фон Неймана, то ассоциативная кибернетика направлена на разработку общетеоретических концепций и принципов искусственного интеллекта, базирующихся на идеях Л.Заде.

Данный труд состоит из следующих параграфов: «Ассоциативное мышление и проблемная среда», «Истоки», «Ассоциативность - основополагающее свойство кибернетики», «Система, как минимальная среда существования информации», «Информация как ключ к управлению», «Ассоциация «Информация-Свет»», «Ассоциация «Объект-Модель»», «Ассоциация «Система-Модель»», «Ассоциация «Эксперимент-Измерение»», «Ассоциация «Управление-Выбор»», «Ассоциативная теория информации», «Первичный анализ и синтез ассоциативной системы управления», «Ассоциативное управление», «Нечеткое квантированное управление», «Функция ассоциативного управления и схема его реализации», «Критериальные свойства ассоциативной системы управления», «Виртуальное управление», «Ассоциативная кибернетика и проблема Человека».

4. Иса Мусаев. «Ассоциология или теория ассоциаций» (на азерб. языке). Баку, Изд. «Маариф», 2001. 96 с.

В монографии предпринята попытка очертить некоторые контуры Ассоциологии. Последовательно изложены суть ассоциативного мышления, понятие ассоциации и ассоциологии, даны определения информационного кванта и объяснены сущность его силы. Вкратце также были рассмотрены информационное пространство объекта и межобъектные информационные отношения в рамках ассоциации. Описана модель ассоциативно-структурного анализа, и на этой платформе рассмотрены проблемы управления в диссипативной среде и ассоциативно-ситуационное управление.
Характеризуя предложенное научное направление, автор указывает, что Ассоциология должна являться наукой, изучающей общие закономерности образования, функционирования, развития и управления ассоциаций в природе, обществе и мышлении. Эта наука будет базироваться на методологическом фундаменте системологии, синергетики и кибернетики, но будет формироваться как синтез традиционной науки и искуства. Закономерности возникновения, функционирования, развития и управления любой, в том числе и виртуальных ассоциаций, будут описаны в основном математическим аппаратом теорий нечетких множеств и нечеткой логики. В ассоциологии понятие ассоциации представляется многоаспектным и сложным. Так как ассоциация во-первых, есть совокупность связей и отношений между двумя достаточно свободно функционирующими элементами, во-вторых - относительность позиций ассоциативно связанных элементов, в-третьих, Поисковая система, позволяющая проводить поиск ассоциативной информации по определенной цепочке признаков в любых системах связей и отношений. В-четвертых, является распределенной системой управления, функционирующей в виртуальном пространстве.
По мнению автора, Ассоциология будет формироваться на фундаментальных принципах неопределености, нестабильности и нечеткости.

5. Иса Мусаев. «Ассоциативный Мир или ассоциативный взгляд на современные концепции естествознания» (на азерб. языке). Баку, Изд. «Нурлан», 2001, 222 с.

Данная монография состоит из семи глав.
Первая глава называется «Классическая научная картина Мира», объединяющая в себе следующие параграфы: «Естествознание в мировой культуре», «Естественно-научные и гуманитарные культуры», «Механистическая картина Мира», «Электромагнитная картина Мира», «Революция в естествознании и изменение существующей картины Мира».

Вторая Глава «Шарообразный Мир» включает в себя параграфы: «Астрономическая Вселенная», «Структура и эволюция Вселенной», «Наша Галактика», «История Земли».

Третья Глава «Основополагающие законы Шарообразного Мира» представлена параграфами: «Закон всемирного тяготения», «Закон сохранения массы», «Принцип симметрии», «Теория относительности», «Структурная модель вещества и полевая форма материи», «Химические связи и химические реакции», «Биохимия и теория эволюции жизни», «Гипотезы о возникновении жизни».

Четвертая Глава «Квантовый Мир», состоящий из параграфов: «Квантовая механика», «Квантовая теория поля», «Квантовая химия», «Вероятностное восприятие микромира».

Пятая Глава «Неравновесный хрупкий Мир» охватывает параграфы: «Теории хаоса и порядка», «Синергетика - теория самоорганизации», «Самоорганизация и химическая генетика», «Негентропия и экологические проблемы».

Шестая Глава «Нечеткий ассоциативный Мир» представлена параграфами: «Нечеткий взгляд на нечеткий Мир», «Ассоциативные основы творчества», «Ассоциативное мышление и понятие кванта».

Седьмая Глава «Философские проблемы естествознания» включает в себя параграфы: «Ассоциация «Субъект-Объект»», «Основная задача философии и математическое мышление», «Ассоциация «Философия-Естествознание»», «Ассоциация «Философия-Научная революция»», «Ассоциация «Философия-Теория относительности»», «Существует ли абсолютная система отсчета?», «Структура пространства», «Ассоциация «Философия-Физика микромира»», «Категория возможного в квантовой механике».

По мнению автора ассоциативный Мир является безграничным, нечетким, нестабильным и хрупким миром, в котором доминируют ассоциативные отношения в Ассоциации типа «Ассоциативное Мышление-Объективный Мир».
Таким образом, доцент И.К.Мусаев развивает ассоциативные методы исследования до уровня общей теории и мировоззрения.

1. Isa Musayev. "Dil, Yaddas, Veten, Vetendas (Assosiativ incelemeler)". Baki, "Azerbaycan Ensiklopediyasi", 1995, 384 s.

Eserde "Kibernetika", "Informasiya nezeriyyesi", "Sistemler nezeriyyesi" ve "Informatika"nin bir sira bolmelerinin ideya ve metodlari assosiativ tedqiqat metodlari ile inteqrasiya edilmis sekilde tetbiq edilerek, oguz dunyagorusu, mifologiya, etimologiya, folklor, etnoqrafiya ve s. problemlerinin helline tetbiq edilmisdir. Eser 4 bolmeden ibaretdir:

Birinci bolme - "Dilin ve yaddasin kibernetik modeli" adlanir. Burada tedqiqatin meqsedi, obyekti ve vasiteleri serh edilir; kibernetikanin esas anlayislari daxil edilmekle, Insan, dil, yaddas ve bunlarla bagli meselelere baxilir; dil ucun rabite kanali model olaraq secilir ve rabitenin riyazi nezeriyyesinin dusturlarinin, ideya ve metodlarinin istenilen dile, o cumleden tebii xalq diline de yararli oldugu subuta yetirilir.
Eserin birinci bolmesinde "Dilde ve yaddasda assosiasiya damarlari", "Insan ve onun kibernetik mezmunu", "Dil, yaddas, informasiya ve qeyri-mueyyenlikden mueyyenliye", "Informasiyanin siqnala, soze ve xebere yuklenmesi", "Dil ve oturme problemi", "Dilde ve yaddasda informasiya bollugu", "Xeberlerin optimal kodlasdirilmasi ile yaddasin strukturlasdirilmasi", "Dilin maneeyedavamliligi, semereliliyi ve e'tibarliligi", "Dilde ve yaddasda proqnoz ufuqunun qisaldilmasi problemi", "Sabit musahide zonasindaki obyektin ozunu teqdim etmesi modeli", "Askarlayici kodlar ve sehvlerin duzeldilmesi", "Yaddas ve onun mezmunu", "Yaddasin bolmeleri ve bolmelerarasi informasiya elaqeleri", "Dil saheleri ve dunya dillerinin inteqrasiyasi" ve "Model qanadinda ebediyyete dogru" adli 15 paraqraf ehate edilmis ve 384 sehifelik eserin texminen 90 sehifesini ehate eden materialda dil ve yaddas problemleri ciddi mentiqi-deduktiv metodla serh edilmisdir.

Ikinci bolme "Munasibetin me'na yuku" adi altinda verilmisdir. Bu bolmede "Informasiya ve onun unvan ucun qiymetliliyi", "Informasiyanin qurulus mertebeleri" ve "Sozarasi informasiya munasibetleri" adli 3 paraqraf verilmisdir.

"Xarakter, Insan, Xalq" adli ucuncu bolme "Xarakter ve onun muxtelif yonlerden te'yini", "Gunahsizliqdan carpismaya ve oradan da temizliye" ve "Elmde terefgir terefsizlik azari" adli paraqraflari ozunde birlesdirir.

Dorduncu bolme "Agsacli yaddasimiz, dilimiz, ruhumuz, varligimiz" adlanir ki, burada da "beyin hucumu" metodunu tetbiq etmekle, her bir soz, ifade ve anlayis ucun "bitkin cavablar oblasti" yaratmaga ve sonra bu oblasti ehate eden proqnoz ufuqunu qisaltmaq yolu ile daha yuksek ehtimalli cavabi - hedefi te'yin etmeye cehd edilir.
Burada "Agsaqqal ve agbircek diller", "Tebii dilde optimalliq axtarislari", "Sozun cani", "Tebii dilin agsaqqal ve agbircekleri", "Dilimizin agsaqqal ve agbircek sozleri", "Ana dilin ana sozleri", "Ana sozun isiginda INQEden HAQQa ve oradan da ULU KOKe" ve "Oguz dunyasi" adli 8 paraqraf cemlenmisdir.

Belelikle, birinci bolmede dil ve yaddas problemlerinin en umumi temel qoyulusu formalasdirilir, ikinci bolmede dil ve yaddas binasinin qurulusu tesvir edilir, ucuncu bolmede hemin binadaki qifillanmis qapilara ve bas gicellendiren dolanbaclara isiq salinir, dorduncu bolmede ise Oguz dunyasi zengin dil, mif, folklor materiallari esasinda sintez edilir.

2. Isa Musayev. "Probleme yiyelenmek selahiyyeti", Baki, "Gunes", 1999, 88 s.

Bu monoqrafiya birinci monoqrafiyada qoyulmus umumnezeri platformanin tekmillesdirilmesi istiqametinde atilmis novbeti addimdir. Bu monoqrafiya "Elmi metodologiyada problemli situasiya", "Elmi tedqiqatlarda assosiativ informasiyadan istifade zerureti", "Elmde gerceklik problemi", "Gerceklik axtarisinda qeyri-mueyyenlik bumeranqi", "Qeyri-mueyyenin qeyri-selis simasi", "Assosiativ kanalda ededi film numayisi", "Coxsuzgecli tedqiqatda obyektin status kecidleri", "Meqsedin TANRI mahiyyeti" ve "Inkisafin dusturu" adli bolmeleri ozunde birlesdirir.
Muellifin en umumi qenaeti beledir ki, probleme yiyelenmek selahiyyeti inkisafin birbasa toremesi ve istiqametlendiricisi olan Tanri mahiyyetli meqsedden dogan selahiyyetdir ki, bu da yalniz merami ve vezifesi movcudolma ve fealiyyeti tenzimleme ve idareetme ile bagli olana verilir.
Meqsedler ferqi kimi meydana cixan probleme sahib cixmaq cesareti, onu ozununkulesdirmek mehareti ve helline nail olmaq seadeti yalniz orijinal dusunce, daha dogrusu, assosiativ tefekkur sahibine nesib olur.

3. Isa Musayev, Vusal Musayev. "Assosiativ kibernetika", Baki, "BDU", 2000, 160 s.

Muellif bu eserde subut etmeye calisir ki, butovlukde elmin, o cumleden de, kibernetikanin hem ruseyminde, hem mezmununda, hem de instrumentariyasinda assosiativlik bir temel xasse olaraq movcuddur. Esere yazdigi "On soz"de oxuyuruq: "Assosiativ kibernetika ene'nevi kibernetik metodologiyanin assosiativ incelemelerle zenginlesdirilmesi istiqametinde edilen cehdlerin mehsulu kimi meydana cixmisdir. Ye'ni eger N.Viner kibernetikasi informasiyanin K.Sennon nezeriyyesine soykenirse, Assosiativ kibernetika da Viner kibernetikasina ve informasiyanin M.Mazur nezeriyyesine esaslanir. Viner kibernetikasi proqramla isleyen ardicil te'sirli fon Neyman masinlari ve bunlarin bazasinda muasir komputer sebekelerinin yaradilmasinin nezeri muddealarini isleyib hazirlamisdirsa, Assosiativ kibernetika da L.Zade ideyalarina soykenen coxprosessorlu, paralel te'sirli komputerler ve bunlarin bazasinda yaradilacaq "dusunen alet"in, "sokulub-yigilan suur"un, "sun'i can"in ve onun ucun minimal movcudluq muhitinin nezeri konsepsiyalarini ve en umumi prinsiplerini te'yin etmeye yonelmisdir".


Eser "Assosiativ tefekkur ve problem muhiti", "Temel qaynaqlar", "Assosiativlik - kibernetikanin temel xassesidir", "Sistem - informasiyanin minimal movcudluq muhiti kimi", "Informasiya - idareetme acari kimi", "Informasiya - Isiq assosiasiyasi", "Obyekt - Model assosiasiyasi", "Sistem - Model assosiasiyasi", "Tecrube - Olcme assosiasiyasi", "Idareetme - Secme assosiasiyasi", "Assosiativ informasiya nezeriyyesi", "Assosiativ idareetme sistemlerinin ilkin tehlili ve sintezi", "Assosiativ idareetme", "Qeyri-selis kvantlanan idareetme", "Assosiativ idareetme funksiyasi ve onun reallasdirilma sxemi", "Assosiativ idareetme sisteminin me'yarliq xasseleri", "Virtual idareetme" ve "Assosiativ kibernetika ve Insan problemi" adli bolmeleri ehate edir.

4. Isa Musayev."Assosialogiya ve ya Assosiasiyalar nezeriyyesi", Baki, "Maarif", 2001, 96 s.

Monoqrafiyada Assosia-logi-ya-nin be'zi konturlarini cizmaga cehd edilmis, assosiativ tefek-kurun, assosiasiya anlayisinin ve assosialogiyanin mahiyyeti ardicil suretde serh edilmis, informasiya kvanti ve onun te'sir gucu aydinlasdirilmis, obyektin informasiya fezasi ve obyekt-lerarasi informasiya munasibetlerine yigcam nezer salinmis, assosiativ struktur tehlil modeli tesvir edilmis ve bu platforma uzerinde dissipativ muhitde idareetme ve assosiativ situasion idareetme problemlerine baxilmisdir.
Muellif teklif etdiyi elmi istiqameti xarakterize ederek gosterir ki, Assosialogiya - tebietde, cemiyyetde ve tefekkurde assosiasiyalarin yaranmasi, fealiyyeti, inkisafi ve idare edilme-sinin en umumi qanunauyounluqlarini oyrenen elm olmalidir. Bu elm sistemologiyanin, sinergetikanin ve kibernetikanin metodo-lo-ji temeli uzerinde meydana cixacaq, lakin ene'nevi elmle senetin inteqrasiyasi kimi formalasacaqdir. Burada ixtiyari tebietli, o cumleden, virtual assosiasiyalarin yaranmasi, fealiyyeti, inkisafi ve idare edilmesi qanunauyounluqlari esas e'tibari ile qeyri-selis coxluqlar ve qeyri-selis mentiq nezeriyyelerinin riyazi aparati ile tesvir edilecekdir.
Assosialogiya "assosiasiya"ni coxaspektli murekkeb anlayis kimi teqdim edir. Bele ki, assosiasiya evvela, kifayet qeder serbest fealiyyet gosteren iki element arasinda movcud olan elaqe ve muna-si-betlerin mecmusu, ikincisi, assosiativ elaqede olan element-lerin movqe nisbiliyi, ucuncusu, her cur elaqe ve munasibetler sisteminde mueyyen elametler zenciri uzre assosiativ informasiya axtarisina imkan veren axtaris sistemi ve dorduncusu, virtual fezada fealiyyet gosteren paylanmis idareetme sistemidir.
Muellifin fikrince, Assosialogiya qeyri-mueyyenlik, qeyri-sabitlik ve qeyri-selislik kimi temel prinsipler uzerinde formalasacaqdir.

5. Isa Musayev. "Assosiativ Dunya ve ya Muasir tebietsunasliq konsepsiyalarina assosiativ baxis", Baki, "Nurlan", 2001, 222 s.

Bu eser 7 fesilden ibaretdir.

Birinci fesil "Dunyanin klassik elmi menzeresi" adlanir ve "Tebietsunasliq dunya medeniyyetinde", "Tebii-elmi ve humanitar medeniyyetler", "Dunyanin mexanistik menzeresi", "Dunyanin elektromaqnit menzeresi" ve "Tebietsunasliqda inqilab ve dunyanin evvelki menzeresinin deyisilmesi" adli paraqraflari ehate edir.

"Kurevi Dunya" adlanan ikinci fesilde "Astronomik Kainat", "Kainatin qurulusu ve tekamulu", "Bizim Qalaktika" ve "Yerin tarixi" adli paraqraflar verilmisdir.

Ucuncu fesil "Kurevi Dunyanin temel qanunlari" adlanir. Burada "Umumdunya Cazibe qanunu", "Madde kutlesinin saxlanmasi qanunu", "Simmetriya prinsipi", "Nisbilik nezeriyyesi", "Maddenin qurulus modeli ve materiyanin sahe formasi", "Kimyevi rabiteler ve kimyevi reaksiyalar", "Biokimya ve canli tekamul nezeriyyesi" ve "Heyatin menseyi haqqinda ferziyyeler" adli paraqraflar birlesdirilmisdir.

Dorduncu fesil "Kvant Dunyasi" adi altinda verilmisdir. Burada "Kvant mexanikasi", "Sahenin kvant nezeriyyesi", "Kvant kimyasi" ve "Mikrodunyanin ehtimalli anlami" adli 4 paraqraf vardir.

"Tarazlasa bilmeyen kovrek Dunya" adlanan besinci fesil "Xaos ve qayda nezeriyyeleri", "Sinergetika - ozunuteskil nezeriyyesidir", "Ozunuteskil ve kimyevi genetika" ve "Neqentropiya ve ekoloji problemler" adli paraqraflari ozunde birlesdirir.

"Qeyri-selis assosiativ Dunya" adli altinci fesilde "Qeyri-selis Dunyaya qeyri-selis baxis", "Yaradiciligin assosiativ temeli" ve "Assosiativ tefekkur ve kvant anlayisi" adli paraqraflar birlesdirilmisdir.

Nehayet, eserin yeddinci fesli "Tebietsunasligin felsefi problemleri"ne hesr edilmisdir. Burada ""Subyekt - Obyekt" assosiasiyasi", "Felsefenin esas meselesi ve riyazi idrak", ""Felsefe - Tebietsunasliq" assosiasiyasi", ""Felsefe - Elmi inqilab" assosiasiyasi", ""Felsefe - Nisbilik nezeriyyesi" assosiasiyasi", "Mutleq hesablama sistemi movcuddurmu?", "Mekanin strukturu", ""Felsefe - Mikroalem fizikasi" assosiasiyasi" ve "Kvant mexanikasinda mumkunluk kateqoriyasi" adli paraqraflar islenmisdir.

Muellifin qenaetince, "Assosiativ Dunya "Assosiativ Tefekkur - Obyektiv Dunya" assosiasiyasinda hokmran olan assosiativ munasibetlerin serhedsiz, qeyri-selis, qeyri-sabit, kovrek dunyasidir.
Belelikle, Isa Musayevin elmi yaradiciliginda assosiativ tedqiqat metodlari eserden-esere tekmilleserek, umumi nezeriyye ve dunyagorusu seviyyesine dogru inkisaf etdirilmisdir.

E-Mail: associology@bakililar.az

Address: Azerbaijan State Economic University, "Economical informatics and ACS" department, room #109, Istiqlaliyyet str, 6, Baku, Azerbaijan Republic.

Phone numbers:

(+99412) 92-31-62 (work), (+99412) 77-40-54 (home),

(+99455) 771-02-39 (mobile)

E-Mail: associology@bakililar.az

Адрес: Азербайджанский Государственный Экономический Университет, Кафедра "Экономическая информатика и АСУ", комната 109, ул. Истиглалият, 6, Баку, Азербайджанская Республика.

Контактные телефоны:

(+99412) 92-31-62 (раб.), (+99412) 77-40-54 (дом.),

(+99455) 771-02-39 (моб.)

E-Mail: associology@bakililar.az

Unvan: Azerbaycan Dovlet Iqtisad Universiteti, "Iqtisadi informatika ve AIS" kafedrasi, otaq 109, Istiqlaliyyet kuc, 6, Baki, Azerbaycan Respublikasi.

Контактные телефоны:

(+99412) 92-31-62 (раб.), (+99412) 77-40-54 (дом.),

(+99455) 771-02-39 (моб.)